Omuz kırığı, omuz kuşağını oluşturan üst kol kemiği başı, klavikula veya skapuladan birinde kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Askı ya da cerrahi sabitlemeyle kemik kaynarken eklem hareketsiz kalır. Fizyoterapi, hekimin izin verdiği sınırlar içinde omzun hareket açıklığını ve kas gücünü aşamalı olarak geri kazandırmayı hedefler.
Omuz Kırığı Neden Olur ve Hangi Belirtilerle Kendini Gösterir?
İleri yaşta en sık karşılaşılan tip, humerusun baş ve boyun bölgesini etkileyen kırıktır. Bu kırık çoğunlukla uzatılmış el üzerine düşme sonrasında ortaya çıkar. Kemik yoğunluğu azalmış, yani osteoporozu olan kişilerde ayakta dururken yaşanan basit bir düşme bile bu kırığa yol açar. Gençlerde ise trafik kazaları, bisiklet düşmeleri ve temas sporlarında omzun dış yüzüne alınan doğrudan darbeler, köprücük kemiği kırıklarının başlıca nedenidir. Kürek kemiği kırıkları daha seyrek görülür ve genellikle yüksek enerjili travmalarla ilişkilidir.
Yaralanmanın ardından sık görülen bulgular şunlardır:
- Omzu kullanmayı engelleyen, harekete bağlı olarak keskinleşen ağrı
- Kolu öne ya da yana kaldırmada belirgin güçlük
- Birkaç gün içinde kol boyunca dirseğe ve göğüs ön yüzüne doğru yayılan morluk
- Omuz çevresinde şişlik ve dokunmakla artan hassasiyet
- Köprücük kemiği üzerinde gözle görülen çıkıntı veya basamaklanma
- Kol oynatıldığında hissedilen sürtünme ya da çıtırtı
Kırığın tipini ve parçaların yer değiştirme derecesini ortopedi hekimi röntgenle, gerekirse bilgisayarlı tomografiyle belirler. Askı, plak-vida, intramedüller çivi veya protez arasındaki seçim de bu görüntülere göre yapılır.
Fizyoterapi Omuz Kırığı Tedavisinde Nasıl Yardımcı Olur?
Kemik iyileşirken hareketsiz kalan omuz ekleminde kapsül büzüşür, kaslar hızla zayıflar. Bu nedenle donuk omuz tablosu, kırık sonrası en sık karşılaşılan sorunlardan biridir. Rehabilitasyon bu zinciri kırmaya yönelir ve şu yöntemleri içerir:
- Ödem kontrolü: İlk haftalarda yerçekimiyle kola ve ele doğru süzülen sıvı, parmak sertliğine yol açar. Parmakları sık sık aktif oynatmak, otururken kolu yastıkla yükseltmek ve soğuk uygulama bu birikimi azaltır.
- Eklem hareket açıklığı egzersizleri: Gövde öne eğikken yapılan sarkaç hareketleriyle başlar. Ardından terapist desteğiyle ve aktif yardımlı çalışmalarla öne kaldırma ve dışa döndürme açıları genişletilir.
- Skapular stabilizasyon: Kürek kemiğini göğüs kafesine sabitleyen kaslar çalıştırılır. Böylece kol kaldırılırken omzun kulağa doğru kaçması ve boyun kaslarının aşırı yüklenmesi önlenir.
- Aşamalı kuvvetlendirme: Hekim kaynamayı röntgende doğruladıktan sonra izometrik kasılmalarla başlanır. Daha sonra elastik bant ve hafif ağırlıklarla rotator manşet ile deltoid kasları güçlendirilir.
Omuz Kırığı Sonrası Rehabilitasyon Süreci Nasıl İlerler?
İlk görüşmede fizyoterapist hekim raporunu, varsa ameliyat notunu ve kontrol röntgenlerini inceler. Askıda geçen süreyi ve ağrı düzeyini sorgular. Omuz açılarını gonyometreyle ölçer, saç tarama veya arka cebe uzanma gibi günlük işlevleri gözlemler. Bir seans çoğunlukla 45-60 dakika sürer. Başlangıçta haftada 2-3 seans planlanır, seans aralarında günde birkaç kez tekrarlanan kısa bir ev programı verilir.
Tipik bir program üç evreden oluşur:
- İlk 6 hafta: Koruma, pasif ve yardımlı hareketler
- 6-12. haftalar: Aktif hareket ve kürek kemiği kontrolü
- 12. haftadan sonra: Direnç çalışmaları ve işe ya da spora dönüş hazırlığı
Toplam süre kırığın tipine, yaşa ve uygulanan cerrahi yönteme göre değişir. Çoğu programın 8-16 hafta arasında tamamlanması beklenir; ancak plan her kontrolde yeniden değerlendirilir.
Adana'da Omuz Kırığı Fizyoterapisi İçin Uzman Seçerken Nelere Dikkat Etmeli?
Şehirde platformdaki uzmanların en yoğun olduğu ilçeler Seyhan, Çukurova ve Yüreğir'dir. Omuz rehabilitasyonu haftalarca süren düzenli seanslar gerektirir. Bu yüzden ameliyatın yapıldığı hastaneye ya da oturduğunuz semte yakın bir ilçede çalışan fizyoterapisti tercih etmek, programın aksamadan sürmesini kolaylaştırır. Profilleri karşılaştırırken şu ölçütler karar vermenize yardımcı olur:
- Ortopedik ve özellikle omuz rehabilitasyonu deneyimi
- Plak, çivi veya protez sonrası protokollerle çalışma pratiği
- Ortopedi hekiminizle ilerleme bilgisi paylaşmaya açıklık
- Kolunuz askıdayken ulaşımı zorlaşıyorsa klinik ya da evde seans seçeneği
Omuz Kırığında Ne Zaman Hekime Başvurmalı?
Rehabilitasyonun hangi evresinde olursanız olun, aşağıdaki bulgular ortaya çıktığında programı sürdürmeden önce ameliyatı yapan ya da sizi izleyen hekimin görüşünü alın:
- Egzersizden bağımsız olarak geceleri uykudan uyandıran, giderek artan ağrı
- Elde veya parmaklarda uyuşma, karıncalanma ya da solukluk
- Ameliyat yarasında kızarıklık, akıntı veya ateş
- Kolda ani güç kaybı ya da omuzda yeni beliren şekil bozukluğu
- Üç haftayı aşan sürede hareket açıklığında hiç ilerleme olmaması
Bu bulgular implant gevşemesi, enfeksiyon veya sinir sıkışması gibi hekim incelemesi gerektiren durumlarla ilişkili olabilir.