Omuz kırığı, omuz eklemini oluşturan üç kemikten birinin kırılmasıdır: üst kol kemiğinin baş kısmı (proksimal humerus), klavikula veya skapula. Tedavi kararını kırığın yerine ve yer değiştirme miktarına göre ortopedi hekimi verir. Fizyoterapi ise kol askısı ya da ameliyat sonrası koruma döneminde ve sonrasında kaybedilen hareketi ve gücü geri kazandırmak için hekimin önerileriyle birlikte planlanır.
Omuz Kırığı Neden Olur ve Hangi Belirtilerle Kendini Gösterir?
İleri yaşta en sık görülen tip proksimal humerus kırığıdır. Çoğunlukla kemik yoğunluğu azalmış kişilerde, uzanmış el üzerine düşme sonucu oluşur. Gençlerde ise trafik kazaları, bisiklet ve motosiklet düşmeleri ya da temas sporları gibi yüksek enerjili travmalar öne çıkar; klavikula kırığı bu grupta yaygındır. Skapula kırıkları daha nadirdir ve genellikle şiddetli darbelerle birlikte ortaya çıkar.
Kırığa işaret eden tipik bulgular şunlardır:
- Düşme veya darbenin hemen ardından başlayan, kol hareket ettikçe artan şiddetli ağrı
- Kolu kaldıramama ya da kendi ağırlığını taşıyamama
- Omuz çevresinde birkaç gün içinde koluna ve dirseğe doğru inen morarma
- Belirgin şişlik, bazen köprücük hattında gözle görülen çıkıntı veya şekil bozukluğu
- Hareket sırasında hissedilen sürtünme ya da çıtırtı
Bu belirtiler kırık dışında çıkık veya ciddi yumuşak doku yaralanmasında da görülür. Kesin ayrım hekimin muayenesi ve röntgen ya da tomografi gibi görüntüleme yöntemleriyle yapılır.
Omuz Kırığında Fizyoterapi Hangi Yöntemlerle Uygulanır?
Rehabilitasyonun içeriği, kırığın ameliyatsız (konservatif) mı yoksa plak-vida veya protezle mi tedavi edildiğine göre değişir. Program her aşamada hekimin izin verdiği hareket sınırları içinde kalır.
Ödem kontrolü ilk haftalarda kol ve elde biriken şişliği azaltmak için uygulanır; soğuk uygulama, kolun yüksekte tutulması ve el-bilek pompalama hareketleri bu aşamanın parçasıdır. Şişliğin gerilemesi sonraki egzersizlere geçişi kolaylaştırır.
Eklem hareket açıklığı egzersizleri donuk omuz gelişimini önlemeyi hedefler. Gövde öne eğikken kolun serbestçe sallandığı sarkaç (pendulum) hareketleriyle başlanır, ardından fizyoterapistin desteklediği pasif ve sopa ya da makara yardımıyla yapılan aktif-yardımlı hareketlere geçilir.
Skapular stabilizasyon kürek kemiğinin göğüs kafesi üzerindeki kontrolünü yeniden kurar. Uzun süre askıda kalan omuzda kürek kemiği çevresi zayıflar ve kol kaldırılırken omuz yukarı kaçar; bu egzersizler bu telafi hareketini düzeltir.
Aşamalı kuvvetlendirme kemik iyileşmesi görüntülemede yeterli görüldükten sonra başlar. İzometrik kasılmalarla açılan bu aşama, elastik bantlarla omzu içe ve dışa döndüren kasların çalıştırılmasıyla sürer ve günlük işlere dönük fonksiyonel görevlerle tamamlanır.
Omuz Kırığı Sonrası Rehabilitasyon Süreci Nasıl İlerler?
İlk görüşmede fizyoterapist hekim raporunu, ameliyat notunu ve son görüntülemeyi inceler. Ağrı düzeyi, şişlik, omzun mevcut hareket açısı, dirsek ve el fonksiyonu ile giyinme, saç tarama gibi günlük işlerdeki kısıtlılık kaydedilir. Bu ölçümler ilerlemenin karşılaştırılacağı başlangıç noktasıdır.
Tipik bir seans 40-60 dakika arasında sürer ve başlangıçta haftada 2-3 kez planlanır. Seans aralarında yapılacak ev egzersizleri, sürecin en belirleyici parçalarından biridir. Konservatif tedavi edilen basit kırıklarda program çoğunlukla 6-12 hafta sürer; ameliyatlı ve parçalı kırıklarda 3-6 aya uzayan bir çalışma gerekebilir. Toplam süre yaşa, kırık tipine ve kontrol görüntülemelerinin sonucuna göre kişiden kişiye değişir.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurmalısınız?
Rehabilitasyon devam ederken aşağıdaki durumlar fark edilirse egzersizlere ara verip ortopedi hekiminize başvurmanız gerekir:
- Elde ya da parmaklarda yeni başlayan uyuşma, karıncalanma, soğukluk veya renk değişikliği
- Geceleri uyandıran ve giderek artan ağrı
- Ameliyat yarasında kızarıklık, akıntı veya ateş
- Egzersiz sırasında hissedilen ani bir kayma ya da çıtlama sesi
- Üç haftadan uzun süre hiç ilerlemeyen hareket veya beklenmedik kuvvet kaybı
Çanakkale'de Omuz Kırığı İçin Fizyoterapist Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
Kırık rehabilitasyonu hekimle uyumlu yürüyen bir süreçtir. Bu yüzden ortopedik ve ameliyat sonrası rehabilitasyon deneyimi olan, cerrahın protokolüne göre çalışmayı benimseyen bir uzman tercih etmek önemlidir. Sayfadaki profilleri karşılaştırırken uzmanlık alanlarına, kırık ve omuz cerrahisi sonrası rehabilitasyondaki deneyime ve seansın klinikte ya da evde yapılıp yapılamadığına bakmanız karar vermenizi kolaylaştırır.
Platformda Çanakkale'de en çok uzman bulunan ilçeler Merkez, Gelibolu ve Eceabat'tır. Merkez Anadolu yakasında, Gelibolu ve Eceabat ise boğazın karşısında yarımadada yer alır. Haftada birkaç kez gidilecek bir program söz konusu olduğu için, boğazın hangi yakasında oturduğunuzu hesaba katarak size yakın bir uzman seçmek düzenli devam etmeyi kolaylaştırır.