Bobath terapi için fizyoterapist

Bobath terapi, beyin ve sinir sistemi hasarına bağlı kas tonusu, denge ve hareket kontrolü sorunlarını gidermeyi amaçlayan bir nörolojik rehabilitasyon yaklaşımıdır. Nörogelişimsel Tedavi (NDT) olarak da bilinir. Serebral palsili çocuklarda ve inme geçirmiş yetişkinlerde, kişinin günlük işlevlerini daha normale yakın hareket örüntüleriyle yapabilmesini hedefler.

Bobath Terapi Nedir ve Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Bobath konsepti, 1940'lı yıllarda Londra'da fizyoterapist Berta Bobath ile nörolog eşi Karel Bobath tarafından geliştirilmiştir. Berta Bobath, inmeli hastalarda spastisitenin doğru elle tutma ve pozisyonlama ile azaltılabildiğini gözlemlemiş, Karel Bobath ise bu gözlemleri nörofizyolojik bir çerçeveye oturtmuştur. Yaklaşım bugün sabit bir egzersiz listesi değil, sürekli güncellenen bir problem çözme yöntemi olarak tanımlanır.

Bobath terapinin temel varsayımı, merkezi sinir sisteminin hasardan sonra yeniden organize olabilmesidir (nöroplastisite). Terapist, kişinin anormal tonus ve kompanzasyon hareketlerini azaltırken doğru hareketi tekrar tekrar deneyimletir; böylece beyin yeni motor stratejileri öğrenir.

Bobath Terapi Kimlere Uygulanır?

Bobath yaklaşımı, hareket bozukluğunun kaynağı kaslarda değil merkezi sinir sisteminde olan durumlarda tercih edilir. Altta yatan hastalığın tanısını nörolog, çocuk nörolojisi uzmanı veya fiziksel tıp ve rehabilitasyon hekimi koyar; fizyoterapist bu tanıya göre hareket değerlendirmesi yaparak programı planlar. Sık uygulandığı gruplar şunlardır:

• Serebral palsi (SP): Spastik, diskinetik ve ataksik tiplerde oturma, ayakta durma ve yürüme becerilerini desteklemek için.
• İnme (felç) sonrası hemipleji: Etkilenen kol ve bacağın kullanımını, gövde kontrolünü ve yürüyüş örüntüsünü düzenlemek için.
• Travmatik beyin hasarı: Kaza veya düşme sonrası gelişen denge ve koordinasyon kaybında.
• Multipl skleroz ve Parkinson hastalığı: Postüral kontrol ve transfer becerilerini korumak amacıyla.
• Gelişimsel gecikme: Baş kontrolü, dönme, emekleme gibi motor basamaklarda geri kalan bebeklerde.

Bobath Terapi Seansında Neler Yapılır?

İlk seans, kişinin nasıl oturduğunu, ayağa kalktığını, yürüdüğünü ve elini nasıl kullandığını izlemeye dayanan ayrıntılı bir hareket analizidir. Terapist kas tonusunu, eklem hareket açıklığını, denge tepkilerini ve kişinin hangi hareketleri yanlış stratejilerle telafi ettiğini not eder. Ardından kişi ve aileyle birlikte işlevsel hedefler belirlenir: bardağı tutabilmek, yardımsız oturabilmek ya da merdiven çıkabilmek gibi.

Uygulama sırasında kullanılan başlıca ilkeler şunlardır:

• Anahtar kontrol noktaları: Omuz, pelvis, gövde gibi bölgelerden tutularak hareketin tamamı yönlendirilir.
• Fasilitasyon: Doğru kas aktivitesinin başlaması elle verilen ipuçlarıyla kolaylaştırılır.
• İnhibisyon: Spastisiteyi artıran anormal refleks ve örüntüler azaltılır.
• Postüral kontrol ve denge çalışması: Terapi topu, rulo ve farklı yüzeylerde ağırlık aktarma egzersizleri yapılır.
• İşlevsel aktivite eğitimi: Giyinme, yemek yeme, yataktan kalkma gibi görevler seansın parçası olarak çalışılır.

Bir seans genellikle 45-60 dakika sürer. Çocuklarda program çoğunlukla haftada 2-3 seans olarak düzenlenir ve aylar, hatta yıllar boyunca gelişim dönemlerine göre güncellenir. İnme sonrasında ise ilk aylar beynin yeniden yapılanma kapasitesinin yüksek olduğu dönem kabul edildiği için daha yoğun bir program planlanır. Sürenin ve sıklığın ne olacağı, terapistin düzenli aralıklarla yaptığı yeniden değerlendirmeye göre belirlenir.

Evde Bobath Prensiplerini Nasıl Destekleyebilirsiniz?

Bobath konseptinde terapi seans odasıyla sınırlı değildir; günün geri kalan saatlerinde yapılan pozisyonlama ve taşıma, kazanılan becerilerin kalıcılığını doğrudan etkiler. Terapistinizin göstereceği tekniklere ek olarak şu uygulamalar yaygın olarak önerilir:

• İnme sonrası etkilenen tarafı dahil edin: Yatağı, televizyonu ve komodini hastanın etkilenen tarafına yerleştirin; böylece kişi o yöne dönmeye ve o tarafı fark etmeye teşvik edilir.
• Çocukta W oturuşundan kaçının: Dizler önde, ayaklar kalçanın iki yanında olacak şekilde oturmak kalça iç dönmesini artırır; bunun yerine bağdaş veya yan oturuşu tercih edin.
• Günlük işlerde etkilenen eli kullandırın: Diş fırçalarken ya da masada otururken etkilenen kolu masaya destek olarak yerleştirmek, ağırlık taşıma deneyimi sağlar.

Çocuğu kucağa alırken başını ve gövdesini simetrik tutmak, sürekli aynı taraftan taşımamak da tonus dengesini destekleyen basit alışkanlıklardır.

Bobath Terapist Seçerken ve Hekime Başvururken Nelere Dikkat Etmeli?

Bobath, temel fizyoterapi eğitiminin üzerine alınan uzmanlık kurslarıyla öğrenilen bir yaklaşımdır; çocuk ve yetişkin kursları ayrı içeriklere sahiptir. Özel Fizyoterapist üzerindeki uzman profillerini karşılaştırırken nörolojik rehabilitasyon deneyimine, Bobath eğitiminin pediatrik mi yetişkin mi olduğuna ve uzmanın evde ya da klinikte çalışıp çalışmadığına bakmanız seçiminizi kolaylaştırır.

Aşağıdaki durumlarda fizyoterapiyi beklemeden hekime başvurun:

• Ani başlayan güçsüzlük, konuşma bozukluğu veya yüzde kayma (yeni inme şüphesi, acil durum)
• Nöbetlerin sıklaşması ya da karakterinin değişmesi
• Spastisitenin kısa sürede belirgin artması veya eklemlerde yeni şekil bozukluğu
• Çocukta daha önce kazanılmış motor becerilerin kaybedilmesi

Bu belirtiler, terapi programının hekim değerlendirmesiyle yeniden ele alınmasını gerektirir.