Sırt ağrısı, boynun alt kısmından kaburgaların bittiği yere kadar uzanan bölgede, yani omurganın sırt (torakal) bölümünde hissedilen ağrıdır ve çoğu zaman kas zorlanması, uzun süre aynı duruşta kalmak ya da hareketsizlik gibi kas-iskelet sistemi kaynaklı nedenlerle ortaya çıkar. Ağrıların büyük kısmı birkaç gün ile birkaç hafta içinde hafifler; bu süreçte aktif kalmak, sıcak veya soğuk uygulama, düzenli germe ve güçlendirme egzersizleri ile gerektiğinde fizyoterapi en çok başvurulan yöntemlerdir.
Bu yazıda sırt ağrısının neden olduğunu, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini, fizik tedavi ve fizyoterapinin bu süreçte ne yaptığını, evde uygulayabileceğiniz hareketleri ve hangi durumlarda vakit kaybetmeden bir hekime başvurmanız gerektiğini bulacaksınız.
Sırt ağrısı nedir?
Günlük dilde "sırt" bazen bütün arka bölge için kullanılsa da tıpta sırt bölgesi, boyun omurlarının bittiği yerden bel omurlarının başladığı yere kadar olan kısımdır. Cleveland Clinic bu bölgeyi boynun tabanı ile kaburga kafesinin alt sınırı arasındaki alan olarak tanımlar. Burada 12 omur bulunur ve her birine bir çift kaburga bağlanır. Bu yapı sırt omurgasını boyun ve bele göre daha sağlam ama daha az hareketli kılar.
Sırt ağrısı, bel ve boyun ağrısı kadar sık görülmese de yaygın bir şikâyettir. Çocuk, ergen ve yetişkinleri kapsayan bir sistematik derlemede, sırt (torakal) bölge ağrısının bir yıl içinde görülme sıklığı çalışmalara göre yaklaşık yüzde 3,5 ile 35 arasında bulunmuş; ağrının kadınlarda ve ergenlerde daha sık bildirildiği görülmüştür. Ağrı keskin, donuk, zonklayıcı, yanıcı ya da yayılan nitelikte olabilir ve bazen kas spazmlarıyla birlikte seyreder.
Ağrınız daha çok belin alt kısmında yoğunlaşıyorsa bel ağrısına ne iyi gelir yazımıza da göz atabilirsiniz.
Sırt ağrısı neden olur?
Avustralya'nın resmi sağlık bilgi servisi Healthdirect, sırt ağrısının çoğunda belirli tek bir neden bulunmadığını ve ağrının genellikle ciddi bir sorunla ilişkili olmadığını belirtir. Yine de güvenilir sağlık kaynaklarında öne çıkan nedenleri şöyle gruplayabiliriz.
Kas ve yumuşak doku kaynaklı nedenler
Kas zorlanması ve gerilmeler: Spor, ev işleri, ağır kaldırma, ani dönme hareketleri ya da tekrarlayan işler sırt kaslarını ve bağları zorlayabilir.
Uzun süre aynı duruşta kalmak: Masa başında öne eğik çalışmak, telefona bakarken başı uzun süre öne düşürmek, omuzları içe toplayarak oturmak sırt kaslarına sürekli yük bindirir.
Hareketsizlik ve kas zayıflığı: Düzenli egzersiz yapılmadığında gövdeyi destekleyen kaslar zayıflar, küçük zorlanmalar bile ağrıya yol açabilir.
Stres ve uykusuzluk: Stres, kaygı ve yorgunluk kas gerginliğini artırabilir ve ağrının daha şiddetli hissedilmesine katkıda bulunabilir.
Fazla kilo: Vücut ağırlığının artması omurgaya binen yükü artırır.
Sırt çantası ve tek taraflı yük: Özellikle çocuk ve gençlerde ağır çanta taşımak sırt ağrısıyla ilişkili bulunan etkenler arasındadır.
Masa başında uzun süre aynı duruşta kalmak sırt kaslarına sürekli yük bindirir. Görsel: Pixabay
Omurga ve eklemlerle ilgili nedenler
Duruş bozuklukları: Skolyoz (omurganın yana eğriliği) ve kifoz (sırtın aşırı öne doğru kamburlaşması) sırt ağrısına zemin hazırlayabilir.
Disk sorunları: Sırt bölgesindeki disklerde fıtıklaşma bel ve boyuna göre seyrek olsa da ağrı ve sinir basısı belirtilerine yol açabilir.
Kireçlenme ve romatizmal hastalıklar: Osteoartrit, ankilozan spondilit ve romatoid artrit gibi durumlar sırt eklemlerini etkileyebilir.
Kemik erimesi (osteoporoz): Kemiklerin zayıflaması, bazen küçük bir zorlanmayla bile omurda çökme kırığına neden olabilir.
Kaburga, omuz ve kürek kemiği yaralanmaları: Düşme, darbe veya trafik kazası sonrası ağrı ortaya çıkabilir.
Sırtta hissedilen ama sırttan kaynaklanmayan ağrılar
Sırt ağrısı her zaman kas veya omurgadan kaynaklanmaz. Cleveland Clinic; kalp, akciğer, yemek borusu ve böbrek gibi organlardaki sorunların da ağrıyı sırtta hissettirebileceğine dikkat çeker. Bu tür ağrılar fizyoterapinin değil, hekim değerlendirmesinin konusudur. Göğüs ağrısı, nefes darlığı, ateş ya da açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtiler eşlik ediyorsa aşağıdaki "Ne zaman bir uzmana başvurmalısınız?" bölümüne mutlaka göz atın.
Sırt ağrısı belirtileri nelerdir?
Kas-iskelet sistemi kaynaklı sırt ağrısı kişiden kişiye farklı biçimlerde hissedilebilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:
Kürek kemiklerinin arasında ya da çevresinde donuk, sızlayan bir ağrı
Belirli bir harekette, örneğin gövdeyi döndürürken veya derin nefes alırken artan keskin ağrı
Sırt kaslarında sertlik, tutukluk ve kasılma (spazm) hissi
Uzun süre oturduktan veya bilgisayar başında çalıştıktan sonra artan, hareket edince hafifleyen ağrı
Bastırınca hassasiyet duyulan noktalar
Omuz, boyun ya da kaburga hattına doğru yayılan ağrı
Ağrının ne zaman başladığını, hangi hareketlerle arttığını ve neyle hafiflediğini not etmeniz, değerlendirme sırasında hekiminize ve fizyoterapistinize yardımcı olur. Cleveland Clinic, 12 hafta veya daha uzun süren ağrıyı kronik olarak tanımlar.
Sırt ağrısı nasıl değerlendirilir?
Değerlendirme çoğunlukla ayrıntılı bir öykü ve fizik muayeneyle başlar: Ağrının yeri, başlangıcı, tetikleyicileri, günlük yaşamınıza etkisi ve eşlik eden başka belirtiler sorgulanır; duruş, hareket açıklığı ve kas kuvveti incelenir. Healthdirect, belirgin bir uyarı işareti yoksa röntgen, BT veya MR gibi görüntülemelerin sırt ağrısının nedenini bulmada ya da tedaviyi yönlendirmede çoğu zaman yardımcı olmadığını ve genellikle gerekmediğini belirtir. Hekiminiz gerekli görürse ek tetkik isteyebilir.
Sırt ağrısında fizyoterapi ve fizik tedavinin rolü
Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi (NHS), birkaç hafta içinde düzelmeyen sırt ağrılarında fizyoterapi, grup egzersizleri ve kas ile eklemlere uygulanan manuel terapiyi tedavi seçenekleri arasında sayar. Cleveland Clinic de fizyoterapinin kuvveti ve duruşu geliştirmeye yönelik bir seçenek olduğunu belirtir. Fizik tedavi ve fizyoterapi süreci genellikle şu başlıkları içerir:
Değerlendirme: Fizyoterapist duruşunuzu, sırt ve omuz kuşağının hareketlerini, kas kuvvetini ve ağrıyı tetikleyen hareketleri inceler. Duruşla ilişkili şikâyetlerde postür analizi bu değerlendirmenin bir parçası olabilir.
Egzersiz programı: Sırt ve kürek kemiği çevresindeki kasları güçlendiren, göğüs kaslarını esneten ve omurganın hareketliliğini artıran kişiye özel bir egzersiz tedavisi programı hazırlanır.
Manuel terapi: Eklem mobilizasyonu ve yumuşak doku teknikleri gibi manuel terapi uygulamaları, egzersizle birlikte ağrıyı azaltmaya ve hareketi kolaylaştırmaya yardımcı olabilir.
Ergonomi ve günlük yaşam önerileri: Çalışma masası düzeni, ekran yüksekliği, mola sıklığı, uyku pozisyonu ve yük taşıma alışkanlıkları gözden geçirilir.
Sıcak ve soğuk uygulamalar: Ağrı ve kas spazmını hafifletmek için destekleyici olarak kullanılabilir.
Manuel terapi, egzersizle birlikte sırt bölgesindeki hareketi kolaylaştırmaya yardımcı olabilir. Görsel: Pixabay
Fizyoterapinin amacı yalnızca ağrıyı geçici olarak azaltmak değil, ağrının tekrarlamasını önleyecek alışkanlıkları ve kas dengesini kazandırmaktır. Sırt bölgesine özgü tedavi seçenekleri için sırt ağrısı sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Sırt ağrısına ne iyi gelir? Evde yapabilecekleriniz
Hafif ve orta şiddetteki sırt ağrılarının çoğu evde alınan önlemlerle yönetilebilir. NHS ve MedlinePlus'ın önerileri ortak bir noktada buluşur: Uzun süre yatakta dinlenmek yerine aktif kalmak.
Hareket etmeye devam edin: Günlük işlerinizi ağrının izin verdiği ölçüde sürdürün. MedlinePlus, bir iki günden uzun süre yatakta kalmanın ağrıyı kötüleştirebileceğini belirtir.
Sıcak veya soğuk uygulama: NHS, ağrı ve şişliği azaltmak için havluya sarılmış buz torbası, tutukluğu ve kas spazmını gidermek için ise sıcak su torbası veya sıcak kompres önerir. Cildi doğrudan temas ettirmeyin ve süreyi kısa tutun.
Düzenli mola verin: Masa başında çalışıyorsanız aralıklarla kalkıp omuzlarınızı ve sırtınızı hareket ettirin.
Çalışma ortamınızı düzenleyin: Ekranın üst kenarı göz hizasında, dirsekler yaklaşık dik açıda, sırtınız sandalyeye dayalı olacak şekilde oturun.
Yürüyüş ve yüzme gibi hafif aktiviteler: NHS; yürüyüş, yüzme, yoga ve pilatesin sırt ağrısına iyi gelebileceğini belirtir.
Yükü dengeli taşıyın: Çantayı tek omuzda taşımak yerine iki askılı çanta kullanın, ağır yükleri dizlerinizi bükerek ve yükü vücudunuza yakın tutarak kaldırın.
Ağrı kesici ilaç kullanmayı düşünüyorsanız, hangi ilacın size uygun olduğunu hekiminize veya eczacınıza danışın.
Sırt ağrısı için egzersizler
Aşağıdaki hareketler sırt ve göğüs bölgesinin hareketliliğini artırmaya ve kürek kemiği çevresindeki kasları çalıştırmaya yöneliktir. Hareketleri yavaş ve kontrollü yapın, nefesinizi tutmayın. Herhangi bir hareket ağrınızı artırıyorsa durun ve bir fizyoterapiste ya da hekime danışın. Yakın zamanda bir kaza veya düşme yaşadıysanız, osteoporozunuz varsa ya da ağrınızın nedeni belirsizse egzersize başlamadan önce mutlaka değerlendirilmeniz gerekir.
1. Kürek kemiklerini sıkıştırma
Dik bir sandalyede oturun, kollarınız yanlarda serbest olsun. Omuzlarınızı kulaklarınızdan uzaklaştırarak kürek kemiklerinizi geriye ve hafifçe aşağıya doğru birbirine yaklaştırın. 5 saniye tutun, gevşeyin. 10 kez tekrarlayın. Bu hareket gün içinde masa başında da yapılabilir.
2. Kapı aralığında göğüs germe
Bir kapı aralığında durun, dirseklerinizi omuz hizasında bükerek ön kollarınızı kapı pervazına yaslayın. Bir ayağınızı hafifçe öne atarak gövdenizi göğsünüzün önünde hafif bir gerilme hissedene kadar ileri taşıyın. 20–30 saniye tutun, 3 kez tekrarlayın. Öne eğik duruşta kısalan göğüs kaslarını esnetmeye yardımcı olur.
3. Kedi-deve hareketi
Ellerinizi omuzlarınızın, dizlerinizi kalçanızın altına yerleştirerek dört ayak pozisyonuna gelin. Nefes verirken sırtınızı yukarı doğru yuvarlayın ve başınızı aşağı bırakın; nefes alırken sırtınızı yavaşça çukurlaştırıp göğsünüzü öne açın. Ağrısız aralıkta 8–10 kez tekrarlayın.
4. Yan yatarak gövde döndürme
Dizleriniz bükülü şekilde yan yatın, kollarınızı önünüzde üst üste uzatın. Alt kalçanızı ve dizlerinizi sabit tutarak üstteki kolu bir kitabın kapağını açar gibi tavana doğru kaldırıp gövdenizle birlikte arkaya doğru açın, gözlerinizle elinizi takip edin. 3–5 saniye tutup geri dönün. Her iki tarafa 8 kez tekrarlayın.
Bu hareketler genel bilgi amaçlı örneklerdir; size uygun egzersizlerin sayısı, şiddeti ve sıklığı yapılacak değerlendirmeye göre belirlenmelidir.
Sırt ağrısını önlemek için neler yapabilirsiniz?
Haftanın çoğu günü fiziksel olarak aktif olun; yeni başlıyorsanız hafif tempoyla başlayıp kademeli olarak artırın.
Gövde ve sırt kaslarını güçlendiren egzersizleri rutininize ekleyin.
Oturma, ayakta durma ve yatma sırasında duruşunuza dikkat edin; uzun süre aynı pozisyonda kalmayın.
Sağlıklı bir vücut ağırlığını korumaya çalışın.
Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; Healthdirect sigaranın kemik erimesi ve sırt ağrısı riskini artırdığını, iyileşmeyi de yavaşlattığını belirtir.
Ağır yükleri doğru teknikle kaldırın ve gerekiyorsa yardım isteyin.
Ne zaman bir uzmana başvurmalısınız?
Aşağıdaki durumlardan biri sırt ağrınıza eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın:
Göğüs ağrısı, göğüste baskı hissi ya da nefes darlığı
Bir veya iki bacakta ani güçsüzlük, uyuşma ya da felç
İdrar veya dışkı kontrolünü kaybetme, idrar yapamama
Kasık ve makat çevresinde his kaybı
Ciddi bir kaza, düşme veya darbe sonrası başlayan ağrı
Kürek kemiklerinin arasında aniden başlayan çok şiddetli ağrı
Şu durumlarda ise en kısa sürede bir hekime görünün:
Ateş, titreme ya da genel olarak kendinizi hasta hissetmek
Açıklanamayan kilo kaybı
Geceleri uykudan uyandıran ya da dinlenmekle geçmeyen ağrı
Derin nefes alırken, öksürürken veya hapşırırken belirgin şekilde artan ağrı
Sırtın şeklinde değişiklik, şişlik veya kitle
Kalça, bacak ya da ayaklarda karıncalanma veya uyuşma
Bir haftadan uzun süren ve evde alınan önlemlerle hafiflemeyen ya da birkaç hafta içinde giderek kötüleşen ağrı
Kanser, osteoporoz veya bağışıklık sistemini baskılayan bir hastalık öyküsü
Sık sorulan sorular
Sırt ağrısı ne kadar sürer?
Kas-iskelet sistemi kaynaklı sırt ağrılarının çoğu birkaç gün ile birkaç hafta içinde hafifler. Üç aydan uzun süren ağrı kronik kabul edilir. Ağrınız uzuyor, tekrarlıyor ya da günlük işlerinizi kısıtlıyorsa bir değerlendirme yaptırmanız faydalı olur.
Sırt ağrısında dinlenmek mi, hareket etmek mi daha iyi?
Güvenilir sağlık kaynakları, uzun süreli yatak istirahati yerine ağrının izin verdiği ölçüde aktif kalmayı önerir. Ağrıyı belirgin şekilde artıran hareketlerden bir süre kaçınmak makuldür, ancak tamamen hareketsiz kalmak kasların zayıflamasına ve tutukluğun artmasına yol açabilir.
Kürek kemiği arasındaki ağrı neden olur?
Kürek kemikleri arasındaki ağrı çoğu zaman uzun süre öne eğik oturmak, omuzları içe toplamak ve bu bölgedeki kasların sürekli gerilmesiyle ilişkilidir. Ancak bu bölgede aniden başlayan şiddetli ağrı, özellikle göğüs ağrısı veya nefes darlığıyla birlikteyse acil değerlendirme gerektirir.
Sırt ağrısına sıcak mı iyi gelir, soğuk mu?
NHS, ağrı ve şişliği azaltmak için soğuk, tutukluk ve kas spazmını gidermek için sıcak uygulamayı önerir. Hangisinin size daha iyi geldiğini deneyerek görebilirsiniz; her iki uygulamada da cildinizi korumak için bir havlu kullanın.
Sırt ağrısı için hangi bölüme gidilir?
Sırt ağrısı için genellikle fiziksel tıp ve rehabilitasyon (fizik tedavi) veya ortopedi bölümüne başvurulur. Hekim değerlendirmesinden sonra fizyoterapi programı planlanabilir. Ağrıya göğüs ağrısı, nefes darlığı, ateş veya idrar şikâyetleri eşlik ediyorsa ilgili bölüm ya da acil servis değerlendirmesi önceliklidir.
Sırt ağrısı için röntgen veya MR çektirmek gerekir mi?
Uyarı işareti olmayan çoğu sırt ağrısında görüntüleme gerekmez ve tedaviyi değiştirmez. Hekiminiz öykünüze ve muayene bulgularınıza göre gerekli görürse tetkik isteyecektir.