Boyun Düzleşmesi Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Boyun düzleşmesi, boyun omurlarının yandan bakıldığında öne doğru hafif bir kavis çizen doğal eğrisinin (servikal lordoz) azalması ya da kaybolmasıdır. Kendi başına bir hastalık değil, röntgen veya MR raporunda görülen bir duruş ve dizilim bulgusudur; boyun ağrısı, sırta ve omuzlara yayılan gerginlik ve baş ağrısıyla birlikte görülebileceği gibi hiçbir şikâyete yol açmadan da bulunabilir.

Raporunuzda "servikal lordoz düzleşmiştir" ifadesini gördüyseniz bu yazı size bu bulgunun ne anlama geldiğini, hangi belirtilerle birlikte görülebileceğini, fizik tedavi ve fizyoterapinin bu süreçte ne yaptığını, evde uygulayabileceğiniz hareketleri ve hangi durumlarda gecikmeden bir uzmana başvurmanız gerektiğini anlatıyor.

Boyun düzleşmesi nedir?

Omurganın boyun bölümü yedi omurdan oluşur. Sağlıklı bir boyunda bu omurlar yandan bakıldığında hafif bir "C" harfi çizer; kavisin açık tarafı arkaya bakar. Bu eğri başın ağırlığını omurlara ve disklere dengeli dağıtmaya ve boyun kaslarının daha az yorulmasına yardım eder.

Kavis azaldığında röntgen raporlarında "servikal lordozda düzleşme", "servikal aks düzleşmesi" ya da "servikal lordoz düzleşmiştir" gibi ifadeler kullanılır. Eğri yalnız düzleşmekle kalmayıp ters yöne dönerse buna servikal kifoz denir. Bazı kişilerde ise boynun bir bölümü öne, bir bölümü arkaya kavis yapar.

Bu bulgu ne kadar yaygın?

Boyun eğrisinin şekli kişiden kişiye oldukça değişir. Hiçbir boyun şikâyeti olmayan 15 binden fazla kişiyi kapsayan 21 çalışmanın birleştirildiği bir meta-analizde, bu kişilerin yalnızca yaklaşık üçte ikisinde klasik öne kavisli boyun yapısı bulunmuştur. Yunanistan'da yapılan bir çalışmada da boyun yaralanması geçirmemiş kişilerin yaklaşık üçte birinin röntgeninde düz bir boyun dizilimi görülmüştür. Yani raporda düzleşme görmek tek başına ciddi bir sorun olduğunuz anlamına gelmez.

Boyun düzleşmesi neden olur?

Boyun düzleşmesinin çoğu zaman tek bir nedeni yoktur; birkaç etken bir arada rol oynayabilir:

• Uzun süre öne eğik duruş: Masa başında saatlerce ekrana bakmak, telefonu göğüs hizasında tutup başı öne eğmek ve başın sürekli omuzların önünde durduğu bir duruş boyun kaslarına ve eklemlerine binen yükü değiştirir. Halk arasında "telefon boynu" olarak da bilinen bu alışkanlık en sık sayılan etkenlerdendir.

• Kas dengesizliği: Boynun önündeki derin kasların zayıflaması, göğüs ve boynun arka-üst kısmındaki kasların gerginleşmesi başın konumunu değiştirebilir.

• Disk ve eklem değişiklikleri: Yaşla birlikte boyun disklerinde ve omurlar arasındaki eklemlerde görülen yıpranma (kireçlenme) eğrinin azalmasına eşlik edebilir.

• Kas spazmı ve yaralanmalar: Ani bir boyun tutulması ya da trafik kazasında görülen kamçı yaralanması sonrasında çekilen röntgende düzleşme görülebilir. Ancak araştırmalar, yaralanma sonrası görülen bu düzleşmenin çoğu zaman sağlıklı insanlarda da benzer oranda bulunduğunu göstermektedir.

• Çekim sırasındaki duruş: Röntgen çekilirken çenenin hafifçe göğse doğru eğik tutulması bile görüntüde boynun daha düz görünmesine yol açabilir.

• Diğer nedenler: Daha seyrek olarak doğuştan omurga farklılıkları, geçirilmiş boyun ameliyatları ve iltihaplı omurga hastalıkları da boyun eğrisini etkileyebilir.

Boyun düzleşmesi belirtileri

Boyun düzleşmesi olan kişilerde en sık dile getirilen şikâyetler şunlardır:

• Boyunda ağrı, sertlik ve uzun süre aynı pozisyonda kaldıktan sonra artan gerginlik

• Ağrının kürek kemiklerinin arasına, sırta ve omuzlara yayılması

• Ensenin alt kısmından başlayıp başın arkasına ve şakaklara uzanan baş ağrısı

• Boynu çevirmekte ya da yukarı bakmakta zorlanma

• Boyun ve omuz kaslarında çabuk yorulma, gün sonunda artan ağırlık hissi

Bu belirtilerin hepsi boyun düzleşmesi olmayan kişilerde de görülebilir. İsviçre'de 45 yaş üstü 107 kişi üzerinde yapılan bir çalışmada, boyun ağrısı olanlarla olmayanlar arasında boyun eğrisi, düz boyun ya da ters kavis görülme sıklığı bakımından anlamlı bir fark bulunmamıştır. Araştırmacılar, ağrısı olan bir kişide görülen düzleşmenin ağrının nedeni olarak değil, rastlantısal bir bulgu olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu nedenle ağrınızın kaynağını anlamak için yalnız rapordaki ifadeye değil, muayene bulgularına da bakmak gerekir.

Kollarda uyuşma, baş dönmesi ve kulak çınlaması

Kola yayılan ağrı, elde uyuşma, karıncalanma ya da güç kaybı çoğu zaman boyundan çıkan bir sinirin sıkıştığını düşündürür; bu durumda boyun fıtığı gibi nedenlerin araştırılması gerekir. Baş dönmesi, kulak çınlaması, bulantı veya görme bozukluğu gibi şikâyetler ise boyun düzleşmesine bağlanmadan önce başka nedenler açısından mutlaka bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Servikal lordoz düzleşmesi röntgende ve MR'da nasıl görülür?

Boyun eğrisi en iyi ayakta ya da oturarak yandan çekilen boyun röntgeninde değerlendirilir. Hekim, ikinci ve yedinci boyun omurları arasındaki açıyı ölçerek eğrinin ne kadar olduğunu hesaplayabilir. Kullanılan ölçüm yöntemine göre sonuçlar farklı çıkabildiği için tek bir "normal derece" yoktur. MR ise eğriden çok diskleri, sinirleri ve omuriliği göstermek için istenir; MR yatarak çekildiği için eğri hakkında röntgen kadar güvenilir bilgi vermez.

Yandan çekilen boyun röntgeninde boyun omurlarının dizilimi ve eğrisi değerlendirilir. Görsel: Lucien Monfils / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Raporunuzda "hafif düzleşme" ifadesi varsa ve kolunuzda uyuşma, güç kaybı ya da yürüme sorunu yoksa, bu bulgu genellikle acil bir durum anlamına gelmez. Raporun ne anlama geldiğini size en doğru, filmi ve muayeneyi birlikte değerlendiren hekiminiz açıklar.

Boyun düzleşmesi tedavisi

Boyun düzleşmesinde tedavinin amacı röntgendeki açıyı değiştirmek değil, ağrıyı azaltmak, boyun hareketlerini rahatlatmak ve şikâyetlerin tekrarlamasını önlemektir. Şikâyeti olmayan kişilerde çoğu zaman özel bir tedaviye gerek yoktur. Şikâyeti olanlarda ilk basamak ameliyatsız yöntemlerdir ve fizik tedavi bu sürecin merkezinde yer alır.

Fizik tedavi ve fizyoterapi ne yapar?

Fizyoterapist değerlendirmede boyun kaslarındaki hassasiyeti ve hareket açıklığını elle inceler. Görsel: Pixabay

Fizyoterapist önce duruşunuzu, boyun ve omuz hareketlerinizi, kas kuvvetinizi ve ağrınızı artıran günlük alışkanlıkları değerlendirir. Ardından size özel bir program hazırlar. Bu program kişiye göre şunları içerebilir:

• Egzersiz tedavisi: Boynun önündeki derin kasları, kürek kemiği çevresindeki kasları ve sırt kaslarını güçlendiren hareketler programın ana gövdesidir. Boyun ağrısıyla ilgili 27 çalışmayı inceleyen bir Cochrane derlemesi, uzun süreli boyun ağrısında boyun, omuz ve kürek kemiği çevresine yönelik güçlendirme egzersizlerinin ağrıyı ve işlevi iyileştirebileceğini, yalnızca germe hareketlerinin ise tek başına yeterli olmayabileceğini bildirmiştir. Ayrıntılar için egzersiz tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.

• Duruş eğitimi: Masa, ekran ve sandalye düzeninizin gözden geçirilmesi, gün içinde başınızı nasıl taşıdığınızın fark edilmesi ve doğru duruşun alışkanlık hâline getirilmesi. Postür analizi ve düzeltme bu sürecin bir parçasıdır.

• Manuel terapi: Boyun ve sırt eklemlerine ve çevredeki yumuşak dokulara fizyoterapistin elleriyle uyguladığı teknikler hareket açıklığını artırmaya ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir. Bu yöntemi manuel terapinin faydaları yazımızda ayrıntılı anlattık.

• Destekleyici yöntemler: Kinezyolojik bantlama, kuru iğneleme, sıcak veya soğuk uygulamalar ve elektroterapi gibi yöntemler ağrılı dönemde egzersize destek olarak kullanılabilir. Bu yöntemler eğriyi değiştirmez; amaçları ağrıyı hafifletip egzersize katılımı kolaylaştırmaktır.

İyileşme süresi şikâyetlerin ne kadar süredir devam ettiğine, günlük alışkanlıklara ve programa düzenli uyuma göre kişiden kişiye değişir. Hiçbir tedavi yöntemi kesin sonuç garantisi vermez; düzenli egzersiz ve duruş alışkanlıklarının sürdürülmesi uzun vadede en çok fark yaratan adımlardır.

Boyunluk ve ameliyat gerekir mi?

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), boyun ağrısında hekim aksini söylemedikçe boyunluk kullanılmamasını ve boynun hareketli tutulmasını önerir. Uzun süreli boyunluk kullanımı kasların daha da zayıflamasına yol açabilir. Ameliyat ise yalnızca boyun eğrisinin ileri derecede ters dönüp omuriliğe ya da sinirlere baskı yaptığı, kuvvet kaybı ve yürüme sorunu gibi bulguların olduğu seyrek durumlarda değerlendirilir.

Boyun düzleşmesi için evde yapılabilecek hareketler

Aşağıdaki hareketler boyun düzleşmesi olan pek çok kişide fizyoterapistlerin programa sıkça eklediği temel hareketlerdir. Kolunuzda uyuşma, güç kaybı ya da şiddetli ağrınız varsa başlamadan önce mutlaka değerlendirilin.

1. Çene içe çekme: Dik oturun ya da sırtınızı duvara dayayarak ayakta durun. Başınızı öne eğmeden, çenenizi düz bir çizgide geriye doğru çekin; ensenizin uzadığını hissedeceksiniz. 5 saniye tutun, gevşeyin. 10 kez tekrarlayın, gün içinde birkaç kez uygulayın.

2. Kürek kemiklerini sıkıştırma: Dik oturun, kollarınızı yanınızda serbest bırakın. Omuzlarınızı kulaklarınıza doğru kaldırmadan kürek kemiklerinizi geriye ve aşağıya doğru birbirine yaklaştırın. 5 saniye tutun, 10 kez tekrarlayın.

3. Göğüs germe: Bir kapı aralığında durun, dirseklerinizi omuz hizasında bükerek ön kollarınızı kapı pervazına dayayın. Bir adım öne çıkarak göğsünüzün önünde hafif bir gerilme hissedin. 20–30 saniye tutun, 3 kez tekrarlayın.

4. Yüzüstü baş kaldırma: Yüzüstü uzanın, alnınızı katlanmış bir havlunun üzerine koyun. Çenenizi hafifçe içe çekili tutarak başınızı yerden birkaç santimetre kaldırın, 3–5 saniye bekleyin ve yavaşça indirin. 8–10 kez tekrarlayın.

5. Boyun yana eğme: Dik oturun, kulağınızı omzunuza yaklaştıracak şekilde başınızı yavaşça yana eğin. Boynunuzun yan tarafında hafif gerilme hissettiğinizde 20 saniye bekleyin. Her iki yana 3'er kez tekrarlayın.

Hareketler hafif bir gerilme ya da kas yorgunluğu hissi oluşturmalıdır; keskin ağrıya, kola yayılan ağrıya ya da uyuşmaya yol açmamalıdır. Bunlardan biri olursa hareketi bırakın ve bir fizyoterapiste danışın.

Günlük hayatta dikkat edilmesi gerekenler

• Ekranınızın üst kenarını göz hizasına getirin; dizüstü bilgisayarda ayrı bir klavye ve yükseltici kullanmayı düşünün.

• Telefonu göğüs hizasında tutup başınızı eğmek yerine telefonu göz hizasına kaldırın.

• Masa başında her 30–45 dakikada bir kalkıp boynunuzu ve omuzlarınızı hareket ettirin.

• Yatarken başınızın vücudunuzla aynı hizada kalmasını sağlayan alçak ve sıkı bir yastık seçin; yüzüstü yatmaktan kaçının.

• Yüzme, yürüyüş ve fizyoterapist eşliğinde klinik pilates gibi düzenli hareket, boyun ve sırt kaslarının dayanıklılığını korumaya yardımcı olur.

Ne zaman bir uzmana başvurmalısınız?

NHS'ye göre şu durumlarda bir hekime başvurmanız gerekir:

• Boyun ağrınız ya da sertliğiniz birkaç hafta içinde geçmiyorsa

• Ağrınız günlük işlerinizi yapmanızı engelliyorsa

• Kolunuzda karıncalanma, uyuşma ya da soğukluk hissi varsa

Cleveland Clinic'e göre şu durumlarda ise gecikmeden acil sağlık hizmeti alın:

• Bağırsak ya da idrar kontrolünüzü kaybettiyseniz

• Bacaklarınızda güçsüzlük ya da kollarınızda ve bacaklarınızda koordinasyon kaybı varsa

• Kollarınızda, omuzlarınızda ya da bacaklarınızda uyuşma veya karıncalanma başladıysa

• Ağrıya ateş, titreme ya da açıklanamayan kilo kaybı eşlik ediyorsa

• Ağrıya baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı veya kusma eşlik ediyorsa

• Ağrı hareket etseniz de dinlenseniz de hiç azalmıyorsa

Sık sorulan sorular

Boyun düzleşmesi düzelir mi?

Röntgendeki eğrinin egzersizle ne ölçüde değiştiği konusunda araştırmalar net bir sonuç vermemektedir. Buna karşılık ağrı, sertlik ve baş ağrısı gibi şikâyetler, düzenli egzersiz, duruş alışkanlıklarının değiştirilmesi ve fizik tedaviyle çoğu kişide belirgin biçimde azalabilir. Tedavinin hedefi açıyı değil, nasıl hissettiğinizi ve boynunuzu ne kadar rahat kullandığınızı iyileştirmektir.

Boyun düzleşmesi tehlikeli mi?

Çoğu durumda değildir. Şikâyeti olmayan pek çok kişinin röntgeninde de düz bir boyun dizilimi görülür. Eğrinin ileri derecede ters döndüğü ve omuriliğe baskı yaptığı durumlar ise seyrektir; bu durumda kollarda ve bacaklarda güç kaybı, ince el becerilerinde zorlanma ve yürüme bozukluğu gibi belirtiler ortaya çıkar ve hekim değerlendirmesi gerekir.

Boyun düzleşmesi baş dönmesi yapar mı?

Boyun kaynaklı sorunlar bazı kişilerde dengesizlik hissine eşlik edebilir, ancak baş dönmesinin iç kulak, tansiyon ve dolaşım sorunları gibi pek çok başka nedeni vardır. Baş dönmesi yaşıyorsanız bunu boyun düzleşmesine bağlamadan önce bir hekime başvurun.

Boyun düzleşmesi ile boyun fıtığı aynı şey mi?

Hayır. Boyun düzleşmesi omurların diziliminin değiştiğini, boyun fıtığı ise omurlar arasındaki diskin taşarak sinire baskı yapabildiğini anlatır. İkisi aynı kişide birlikte görülebilir. Kola yayılan ağrı, uyuşma ve güç kaybı daha çok fıtığa ya da sinir sıkışmasına işaret eder.

Boyun düzleşmesinde hangi yastık kullanılmalı?

Tek bir doğru yastık yoktur. Önemli olan, sırt üstü ya da yan yatarken başınızın vücudunuzla aynı hizada kalmasıdır. NHS, boyun ağrısında alçak ve sıkı bir yastık kullanılmasını önerir. Çok yüksek ya da birden fazla yastık boynun öne bükülmesine yol açabilir.

Boyun düzleşmesi için hangi doktora gidilir?

İlk değerlendirme için fiziksel tıp ve rehabilitasyon, ortopedi ve travmatoloji ya da beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurabilirsiniz. Tanıdan sonra egzersiz ve duruş programı için bir fizyoterapistle çalışabilirsiniz; boyun düzleşmesi fizyoterapisi sayfamızda bu süreçle ilgili daha fazla bilgi bulabilirsiniz.