Düşük ayak fizyoterapisti

Düşük ayak, ayak bileğini ve ayak parmaklarını yukarı kaldıran kasların zayıflaması ya da felç olması sonucu ayağın ön kısmının yürürken yerden yeterince kalkamamasıdır. Bir hastalık değil, altta yatan sinir, kas veya beyin-omurilik sorununun belirtisidir. Tedavi nedene göre hekim tarafından planlanır. Fizyoterapi ise yürüyüşü güvenli hale getirmeyi, kas gücünü korumayı ve eklem sertliğini önlemeyi hedefler.

Düşük Ayak Nedir ve Nasıl Anlaşılır?

Ayak bileğini yukarı çeken (dorsifleksiyon) ana kas tibialis anteriordur. Bu kas ve parmak ekstansörleri peroneal (fibular) sinirden uyarı alır. Sinir ya da kas işlevini yitirdiğinde ayak, salınım evresinde aşağı sarkar. Kişi takılmamak için dizini ve kalçasını olağandan fazla bükerek adım atar. Bu yürüyüş biçimine stepaj yürüyüşü (halk arasında horoz yürüyüşü) denir.

Tipik belirtiler şunlardır:

• Yürürken ayak ucunun yere sürtmesi, halı kenarına veya basamağa takılma
• Topuk yerine ayağın önüyle basma ve ayağın yere "şap" sesiyle çarpması
• Ayak sırtında ve baş parmakla ikinci parmak arasında uyuşma veya karıncalanma
• Topuk üzerinde yürüyememe
• Sık burkulma ve düşme eğilimi

Düşük Ayağın Nedenleri Nelerdir?

En sık neden, dizin hemen altında fibula başının çevresinden geçen peroneal sinirin bası altında kalması ya da yaralanmasıdır. Bu bölgede sinir deriye çok yakındır. Bu nedenle dışarıdan gelen baskıdan kolayca etkilenir. Diğer önemli nedenler şunlardır:

• Peroneal sinir basısı: Uzun süre bacak bacak üstüne atma, uzun süre çömelme, sıkı alçı veya dizlik, kısa sürede çok kilo verme
• Bel kaynaklı sinir kökü sıkışması: Özellikle L5 sinir kökünü etkileyen bel fıtığı veya dar kanal
• Cerrahi ve travma: Diz protezi, kalça ameliyatı, diz çıkığı veya fibula kırığı sonrası sinir hasarı
• Merkezi sinir sistemi hastalıkları: İnme, multipl skleroz, beyin veya omurilik yaralanmaları, serebral palsi
• Kas ve periferik sinir hastalıkları: Diyabetik nöropati, Charcot-Marie-Tooth hastalığı, ALS, kas distrofileri

Nedenin belirlenmesi hekimin işidir. Nöroloji, beyin cerrahisi veya fiziksel tıp ve rehabilitasyon hekimi muayene yapar. Gerekirse EMG (sinir iletim çalışması), bel MR'ı ya da beyin görüntülemesi ister. Fizyoterapi programı bu tıbbi bilgilere dayanarak kurulur. Örneğin fibula başındaki basıya bağlı bir tablo ile inme sonrası gelişen tablonun rehabilitasyon hedefleri birbirinden farklıdır.

Düşük Ayak Tedavisinde Fizyoterapi Yöntemleri

Fizyoterapist ilk seansta ayak bileği kas gücünü manuel kas testiyle ölçer. Duyu kaybını, baldır kaslarındaki kısalığı ve yürüyüş paternini kaydeder. Program genellikle şu yöntemlerden oluşur:

• Nöromüsküler elektrik stimülasyonu (NMES): Tibialis anterior kasına elektrotlarla uyarı verilir. Amaç, sinir iyileşirken kasın erimesini yavaşlatmaktır.
• Fonksiyonel elektrik stimülasyonu (FES): Yürüyüşün salınım evresinde peroneal siniri zamanlı olarak uyaran cihazlar kullanılır. Bu yöntem daha çok inme ve multipl skleroz gibi merkezi nedenlerde tercih edilir.
• Güçlendirme egzersizleri: Kasta kısmi hareket varsa aktif-yardımlı ayak bileği kaldırma yapılır. Ardından elastik bantla dirençli dorsifleksiyon ve topuk üzerinde yürüme çalışılır.
• Germe ve eklem hareket açıklığı çalışmaları: Sarkan ayakta baldır kası (gastroknemius-soleus) zamanla kısalır. Bu kısalmayı ve aşil tendonu gerginliğini önlemek için duvar germesi ve havlu germesi uygulanır.
• Denge ve propriyosepsiyon eğitimi: Tek ayak üzerinde durma ve denge tahtası çalışmaları ile düşme riski azaltılmaya çalışılır.
• Yürüyüş eğitimi: Ortezle ve ortezsiz basma, adım uzunluğu ve basamak inip çıkma tekrar tekrar çalışılır.
• Ayak bileği-ayak ortezi (AFO): Ayağı nötral açıda tutan plastik veya karbon ortezdir. Hekim önerisiyle reçete edilir. Fizyoterapist, ortezle yürüme alışkanlığının kazanılmasında rol alır.

Seanslar çoğunlukla 45-60 dakika sürer ve haftada iki ila üç kez planlanır. Periferik sinir milimetrik olarak yenilenir. Bu nedenle bası kaynaklı düşük ayakta toparlanma haftalardan aylara uzanabilir. İlerleyici nörolojik hastalıklarda ise odak, mevcut işlevi korumaktır.

Düşük Ayağa Ne İyi Gelir? Günlük Yaşam Önerileri

Egzersiz programını destekleyen bazı alışkanlıklar, ayağın daha hızlı toparlanmasına ve düşme riskinin azalmasına katkı sağlar:

• Dize baskıyı kaldırın: Bacak bacak üstüne atmayın. Uzun süre çömelmeyin ya da diz çökmeyin. Yan yatarken iki dizin arasına yastık koyun.
• Evi düşmeye karşı düzenleyin: Kenarı kalkık halıları kaldırın. Koridora ve banyoya gece lambası koyun. Merdivenlerde tırabzan kullanın.
• Ayakkabı seçimine dikkat edin: Bağcıklı veya cırtlı, topuğu sabit, tabanı ince ve kaymayan ayakkabılar tercih edin. Terlik ve arkası açık ayakkabılar ayağın düşmesini kolaylaştırır.
• Günde birkaç kez germe yapın: Oturarak bir havluyu ayak tabanından geçirin ve 30 saniye kendinize doğru çekin. Bu, baldır kısalmasını önlemeye yardımcı olur.

Duyu kaybı olan ayakta sıcak su torbası kullanmayın ve ayak tabanını her gün kontrol edin. Uyuşuk deride yanık veya yara fark edilmeden ilerleyebilir.

Düşük Ayakta Ne Zaman Acilen Hekime Başvurmalı?

Ayakta ani güçsüzlük fark ettiğinizde, fizyoterapiye başlamadan önce mutlaka hekim değerlendirmesi gerekir. Şu durumlar acil başvuru gerektirir:

• Yüzde kayma, konuşma bozukluğu veya aynı taraf kolda güçsüzlükle birlikte başlayan düşük ayak (inme şüphesi)
• İdrar veya gaita kontrolünde bozulma ve kasıkta uyuşma
• İki ayakta birden gelişen ya da günler içinde hızla artan güçsüzlük
• Şiddetli bel ağrısıyla birlikte başlayan ayak düşmesi

Düşük Ayak İçin Doğru Fizyoterapisti Seçmek

Düşük ayak rehabilitasyonu nörolojik ve ortopedik bilgiyi birlikte gerektirir. Uzman profillerini karşılaştırırken bazı noktalara bakmanızı öneririz. Nörolojik rehabilitasyon deneyimi, elektrik stimülasyonu uygulama imkânı ve ortezle yürüme eğitimi vermesi bunların başında gelir. Evde fizyoterapi seçeneği de önemlidir. Özel Fizyoterapist üzerinde bu kriterlere göre filtreleme yapabilirsiniz. Bu, özellikle düşme riski yüksek ya da inme sonrası hareketi kısıtlı kişiler için seçimi kolaylaştırır. İlk görüşmeye hekim raporunuzu, EMG sonucunuzu ve varsa kullandığınız ortezi yanınızda götürmeniz değerlendirmeyi hızlandırır.