El ve el bileği kırığı, el bileğini oluşturan radius ve ulna uçlarında, sekiz küçük karpal kemikte, tarak kemiklerinde (metakarp) veya parmak kemiklerinde (falanks) oluşan bütünlük kaybıdır. Kırığın tanısını ve sabitleme yöntemini ortopedi hekimi belirler. Alçı, atel ya da cerrahi tespitin ardından başlayan fizyoterapi ise sertleşen eklemi, zayıflayan kavrama gücünü ve günlük el becerilerini yeniden kazanmaya odaklanır.
El ve El Bileği Kırığı Neden Olur, Hangi Türleri Vardır?
En sık mekanizma, düşerken refleksle açık ele yaslanmaktır. Bu yüklenme çoğunlukla distal radius kırığına yol açar; kırık parçanın sırta doğru yer değiştirdiği tipe Colles, avuç içine doğru yer değiştirdiği tipe Smith kırığı denir. Aynı düşme biçimi, başparmak tabanına yakın konumdaki skafoid kemiğini de kırabilir; skafoidin kan dolaşımı sınırlı olduğu için bu kırık geç kaynamaya yatkındır. Yumrukla sert bir yüzeye vurmak genellikle beşinci tarak kemiğinde boksör kırığı oluşturur. Kemik yoğunluğu azalmış kişilerde, özellikle menopoz sonrası kadınlarda, basit bir düşme bile bilek kırığına yetebilir. Trafik kazaları, iş makinelerinde ezilme ve paten, bisiklet, kayak gibi sporlar diğer yaygın nedenlerdir.
El Bileği Kırığının Belirtileri Nelerdir?
Kırık bazen yalnızca burkulma gibi hissedilir; bu nedenle aşağıdaki bulgular varsa görüntüleme için hekime gitmek gerekir:
- Darbeden hemen sonra başlayan ve parmakları oynatınca artan ağrı
- Bilek veya el sırtında hızla gelişen şişlik ve morarma
- Bilekte çatal sırtını andıran belirgin şekil bozukluğu
- Başparmak tabanındaki çukurda (anatomik enfiye kutusu) basmakla oluşan hassasiyet
- Kavrama, kalem tutma veya kapı kolu çevirme sırasında güçsüzlük
- Parmak uçlarında karıncalanma ya da uyuşma
Fizyoterapi Kırık Sonrası Rehabilitasyonda Nasıl Yardımcı Olur?
Alçı döneminde bile çalışılacak alan vardır: omuz ve dirsek hareketleri ile alçının izin verdiği parmak egzersizleri, uzun süre hareketsiz kalmaya bağlı donuk omuz ve parmak sertliği riskini azaltır. İmmobilizasyon bittikten sonra program genellikle şu yöntemleri içerir:
- Ödem yönetimi: Elevasyon, retrograd masaj ve kompresyon, ele biriken sıvıyı azaltarak hareketi kolaylaştırır.
- Tendon kaydırma egzersizleri: Parmak bükücü tendonların birbirinden bağımsız kaymasını sağlayarak yapışıklık oluşumunu önlemeye çalışır.
- Eklem mobilizasyonu: Radiokarpal ve karpal eklemlere uygulanan manuel teknikler, bilek bükme-açma ve ön kol çevirme açıklığını artırmayı hedefler.
- Skar dokusu mobilizasyonu: Cerrahi plak-vida uygulanan hastalarda kesi hattının alttaki dokuya yapışmasını azaltır.
- Aşamalı güçlendirme: Terapi hamuru, el yayı ve hafif ağırlıklarla kavrama ve sıkıştırma kuvveti kademeli olarak geri kazanılır.
- Propriosepsiyon ve fonksiyonel çalışma: Düğme ilikleme, kavanoz açma, klavye kullanma gibi görevlerle ince motor beceri yeniden eğitilir.
- Ateller: Gerektiğinde dinlendirme veya germe amaçlı atel, hekimle koordineli biçimde kullanılır.
Kırık Sonrası Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
İlk görüşmede fizyoterapist hekim raporunu ve röntgenleri inceler; gonyometreyle bilek ve parmak açıklarını, dinamometreyle kavrama gücünü ölçer, ödemi ve skar durumunu kaydeder. Bu ölçümler sonraki seanslarda ilerlemeyi karşılaştırmak için başvuru noktası olur. Seanslar çoğunlukla 45-60 dakika sürer ve haftada iki ya da üç kez planlanır. Konservatif yolla tedavi edilen basit bir distal radius kırığında aktif rehabilitasyon genellikle 6-8 hafta, cerrahi veya çok parçalı kırıklarda ise 8-12 hafta ve üzeri sürebilir. Güçlendirme egzersizlerine başlama zamanı, kemik kaynamasına dair hekim onayına bağlıdır. Ev egzersiz programına günlük düzenli uyum, seanslar arasındaki kazanımı korumada belirleyicidir.
Ne Zaman Hekime Başvurmalı?
Rehabilitasyon sürecinde şu durumlar ortopedi hekiminin yeniden değerlendirmesini gerektirir:
- Alçı içinde artan sıkışma hissi, parmaklarda morarma veya solukluk
- Hareketle orantısız, yanıcı tarzda ağrı; ciltte renk, ısı ve terleme değişikliği (kompleks bölgesel ağrı sendromu belirtileri)
- Başparmak, işaret ve orta parmakta giderek artan uyuşma
- Ameliyat yerinde kızarıklık, akıntı veya ateş
- Üç haftadan uzun süren ve egzersize rağmen azalmayan ağrı ya da yeni ortaya çıkan şekil bozukluğu
Kocaeli'de El Bileği Kırığı Fizyoterapisti Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
El rehabilitasyonu, küçük eklemlerle ve ince tendon yapılarıyla çalıştığı için ayrı bir deneyim alanıdır. Uzman profillerini karşılaştırırken el cerrahisi sonrası rehabilitasyon, atel uygulaması ve ortopedi hekimiyle iletişim konusundaki tecrübeye bakmak karar vermeyi kolaylaştırır. İlk görüşmeye ameliyat veya alçı raporunu, son röntgen görüntülerini ve hekimin hareket kısıtlamalarını içeren notları götürmek değerlendirmeyi hızlandırır. Platformda il genelinde en çok uzmanın bulunduğu ilçeler Gölcük, İzmit ve Körfez olduğundan, haftada birkaç kez gidilecek bir program için bu ilçelerde eve veya işe yakın bir seçenek bulmak devamlılığı kolaylaştırır.